Różnicowanie głosek to ważna umiejętność, która niestety nie zawsze przychodzi naturalnie, szczególnie w przypadku dzieci z wadami wymowy lub deficytami percepcji słuchowej. W zakresie różnicowania głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych jedną z par mylonych głosek, tzw. głosek opozycyjnych, jest para głosek Z – S.
- Charakterystyka głosek Z i S:
Głoska „Z”:
– Dźwięczna (struny głosowe drgają podczas jej wymawiania),
– Ustna, przedniojęzykowo-zębowa (język za dolnymi zębami)
– W parze z głoską bezdźwięczną „S” tworzy tzw. parę opozycyjną.
Głoska „S”:
– Bezdźwięczna (struny głosowe nie drgają),
– Również ustna i przedniojęzykowo-zębowa,
– W parze z głoską z głoską „Z” tworzy parę opozycyjną
- Dlaczego dzieci mylą głoski Z i S?
Przyczyny mogą być różne:
- Niedojrzałość i obniżona ruchomość narządów artykulacyjnych,
- Zaburzenia słuchu fonemowego – dziecko prawidłowo słyszy dźwięki, ale ma problemy
z różnicowaniem dźwięków mowy, które brzmią podobnie, - Brak świadomości fonemowej – dziecko nie zwraca uwagi na to, że „Z” i „S” to dwie odrębne głoski, które potrafią zmienić znaczenie słów, w których występują.
- Etapy pracy nad różnicowaniem głosek Z i S
Etap 1: Uświadomienie różnicy artykulacyjnej
Przykładając dłoń do krtani pokazujemy dziecku drgania strun głosowych w czasie artykulacji głoski Z i brak drgań przy wymowie S.
Prezentujemy dziecku kartoniki z zapisanymi literami Z oraz S i prosimy, by wskazało tę, którą właśnie wymawiamy.
Dziecko powtarza głoski w izolacji: najpierw Z, potem S, a następnie sylaby:
ZA – SA
ZE – SE
ZO – SO
ZU – SU
ZY – SY
AZA – ASA
EZE – ESE
OZO – OSO
UZU – USU
YZY – YSY
Etap 2: Rozróżnianie głosek w słowach
Podajemy dziecku obrazki przestawiające przedmioty, w nazwach których występują głoski Z lub S.
Dziecko określa czy słowo zawiera głoskę dźwięczną Z czy bezdźwięczną S.
Etap 3: Powtarzanie słów i zdań z głoskami Z i S
Zwykła sukienka
Zmęczony syn
Złoty smok
Zepsuty suwak
Brązowe skarpety
Rozgadany Eskimos
Zadbany pies
Muzykalny Sebastian
Na stole leżą: gazeta, skakanka i zupa.
Zadowolona Sabina rysuje zebrę.
Zmęczony Zenek psuje długopis.
Stary zegarek wskazuje złą godzinę.
Etap 4: Użycie głosek w zdaniach
Dziecko buduje zdania ze słowami zawierającymi Z i S, np. polecamy dziecku, by wymyśliło zdanie ze słowem bluza, kapusta itp. – przykładowe odpowiedzi dziecka:
Mam nową, niebieska bluzę.
Jem zupę z kapustą.
Etap 5: Automatyzacja w mowie spontanicznej
Zabawy tematyczne, opowiadania, opisy obrazków,
Wprowadzanie ćwiczeń do codziennych sytuacji (np. podczas spacerów, wspólnego gotowania, zakupów).
Opracowała: mgr Monika Śpiewak-Sondej, neurologopeda