Różnicowanie głosek bezdźwięcznych i dźwięcznych SZ – Ż/RZ.
Kolejną parą opozycyjną głosek, która podlega zniekształceniu w wymowie bezdźwięcznej jest para głosek sz-ż/rz. Szczegółowe informacje dotyczące definiowania, przyczyn, podziału mowy bezdźwięcznej oraz ogólnych zasad terapii, przekazane zostały w artykule z dn. 14.05.2025 r. „Wymowa bezdźwięczna” na stronie poradni https://www.ppptarnow.pl/2025/05/14/wymowa-bezdzwieczna/ .
Poniżej przedstawione zostały przykładowe ćwiczenia służące wywołaniu dźwięcznej głoski „ż”, a także ćwiczenia różnicowania głosek „sz” i „ż”/”rz”.
Udźwięcznianie głoski „ż/rz”
Głoska „ż/rz” jest spółgłoską przedniojęzykowo-dziąsłową, szczelinową, ustną, twardą i dźwięczną. W przypadkach mowy bezdźwięcznej zamieniana jest na głoskę „sz”. Prawidłowa wymowa głoski „ż” wymaga:
– lekkiego uniesienia masy języka w jamie ustnej i wytworzenia szczeliny przez czubek języka w okolicy wałka dziąsłowego,
– zbliżenia górnych i dolnych siekaczy,
– skierowania strumienia powietrza przez szczelinę utworzoną przez czubek języka,
– zaokrąglenia warg,
– wibracji strun głosowych, które kontrolujemy przykładając dłoń dziecka do krtani.
- Powtarzamy:
aaażaaa
ooożooo
eeeżeee
uuużuuu
yyyżyyy
- Wypowiadamy przedłużone „ż” pomiędzy samogłoskami:
ażżża, ożżżo, eżżże, użżżu, yżżży
- Włączmy dźwięk do sylaby otwartej:
ża, żo, że, żu, ży
- Krótko wypowiadamy:
aża ożo eże użu yży
Kolejnym etapem ćwiczeń jest automatyzacja dźwięku „ż/rz” w wyrazach, zdaniach i tekstach.
Różnicowanie głosek „sz” i „ż”/”rz”
- Wielokrotne wybrzmiewanie na przemian „sz” i „ż”
- Powtarzanie/Odczytywanie szeregów:
ż, sz, sz, sz, ż, sz, sz, ż, ż, sz, sz, ż, sz, ż, sz, ż, ż
sz, sz, ż, sz, ż, ż, sz, sz, ż, ż, ż, sz, sz, sz, ż, ż, sz
- Powtarzanie sylab:
sza – ża
szo – żo
szu – żu
sze – że
szy – ży
- Grupowanie wyrazów z głoskami „sz”, „ż”:
szafa, żyrafa, żubr, szalik, żaba, szuflada, szopa, żeton, szelki, żaglówka, szata
- Wybieranie właściwych sylab i łączenie ich z obrazkami, których nazwy zawierają odpowiednie sylaby:
sza ża (obrazki – żakiet i szachy)
żo szo ( obrazki – żołędzie, szopa)
szy ży (obrazki – szyja, żyrafa)
szu żu (obrazki – szufelka, żużel)
szel żel (obrazki – szelki, żelki)
- Uzupełnianie podpisów do obrazków brakującymi literami „sz”, „ż”:
….arówka
….ałas
….ampon
ka….a
pla….a
….alik
wie….a
- Powtarzanie wyrażeń z głoskami „sz”, „ż”/”rz”:
żółte szelki
szyja żyrafy
szara żaba
szeroka rzeka
szumiące drzewa
szybkie jeże
sztorm na morzu
- Powtarzanie zdań z głoskami „sz”, „ż” /”rz”:
Marzena szuka żółtej broszki.
Po szerokiej rzece pływają żaglówki.
Błażej kupił koszyk warzyw.
Na talerzu leżą szyszki, żołędzie i kasztany.
Na drzewie rosną dojrzałe gruszki.
Szymek i Bożenka zjedli puszkę orzechów.
Jeże szukają myszy w szopie.
- Powtarzanie treści wiersza:
„Gdzie noże? Gdzie nosze?”
W szpitalu potrzebne są nosze.
W kuchni potrzebne są noże.
Na noszach przenosi się chorego.
Nożem mama kroi ogórka świeżego.
„Róża rusza się”
W ogrodzie rozkwitła róża.
Pod jej listkiem coś się rusza.
To biedronka mszyce jadła.
Nagle z listka spadła.
Czarne kropki pokazała
I z ogrodu odleciała.
Bibliografia:
- Bogdańska T., Olszewska G. M., Rymowanki fonologiczne do ćwiczeń słuchu fonemowego,
- Krzysztoszek G., Piszczek M., Materiał wyrazowo-obrazkowy do utrwalania poprawnej wymowy głosek.
- Wiśniewska B., Uczymy się poprawnie mówić. Poradnik logopedyczny z ćwiczeniami. Usprawnianie dziecka z mowa bezdźwięczną w zakresie głosek: w, wi, z, ź, ż.
Opracowała: mgr Anna Bazuła, neurologopeda