Mózg jest niezwykle elastycznym, łatwo rozwijającym się i poddającym modyfikacjom organem. Pod wpływem nowej wiedzy i doświadczeń wzrasta siła sieci neuronalnych, czyli połączeń między grupami komórek nerwowych, które współpracują ze sobą w trakcie wykonywania określonych zadań. Dzięki temu nauka, praca i inne aktywności, usprawniają się. Co jednak ważniejsze, powstają także nowe połączenia pomiędzy neuronami, co poprawia efektywność naszych działań i ich szybkość oraz pozytywnie wpływa na zdolność integrowania wiedzy, umiejętności i doświadczeń.
Rozwijanie zdolności poznawczych opiera się na stymulacji mózgu przez codzienne aktywności, nowości i wyzwania, takie jak gry logiczne, czytanie, nauka nowych umiejętności (języki, instrumenty), regularna aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie oraz odpowiednia ilość snu. Ważna jest też stymulacja poprzez zabawę z dziećmi (łamigłówki, naśladowanie), rozmowy i wspólne odkrywanie świata, a także treningi koncentracji i uważności (mindfulness).
Do zdolności poznawczych zalicza się między innymi:
- Procesy sensoryczne, związane ze spostrzeganiem, gdzie wykorzystujemy w ogromnej mierze możliwości zmysłów. Są to bardzo podstawowe zdolności, służące głównie do wyodrębniania cech obiektów, takich jak: kolory, kształty, temperatura, wielkość, rodzaj powierzchni, wysokość dźwięku itp.
- Uwagę, to jest umiejętność sprawnego selekcjonowania bodźców z otoczenia, czyli wybierania jednych bodźców oraz ignorowania innych, zgodnie z naszym wyborem. Uwaga wiąże się także z czujnością, czy też gotowością do działania. To dzięki niej potrafimy się skoncentrować, na tym co widzimy, słyszymy, czujemy. Bez tego nie byłyby możliwe dalsze procesy umysłowe jak zapamiętywanie czy myślenie oraz nawet zwykłe czynności jak oglądanie telewizji, słuchanie muzyki czy czytanie.
- Pamięć, najprościej mówiąc to umiejętność zapisywania, przywoływania i modyfikowania informacji wszelkiego typu: wzrokowych, słownych, liczbowych, dotykowych i innych. Dzięki niej możliwe jest zdobywanie wiedzy i umiejętności oraz imion osób bliskich, numerów telefonów, fabuły książek czy filmów. Życie bez pamięci nie byłoby tym samym i stanowiłoby nie lada przeszkodę, nawet w codziennych, zwyczajnych aktywnościach jak jedzenie czy dbanie o higienę osobistą, nie mówiąc o studiowaniu czy pracy zawodowej.
- Rozumowanie (myślenie logiczne), które jest zdolnością do wykorzystywania zdobytej wiedzy i umiejętności łączenia jej z nowo zdobywaną oraz modyfikowania. Myślenie umożliwia również wyłapywanie sensu tekstów, filmów, rozmów czy wszelkiego rodzaju zadań na podstawie dostępnych danych i tak zwanych przesłanek.
Pobudzanie ciekawości poznawczej polega na stymulowaniu naturalnej chęci odkrywania i uczenia się poprzez angażowanie w aktywności, które stawiają wyzwania umysłowe i sensoryczne: zadawanie pytań, prowadzenie rozmów, wspólne eksperymentowanie, czytanie, zabawy edukacyjne (planszówki, łamigłówki), rozwiązywanie problemów i eksplorowanie otoczenia
Pobudzania ciekawości poznawczej uczniów można spróbować poprzez:
- Pokazywanie powiązań materiału z codziennym doświadczeniem dziecka
- Zachęcanie do tworzenia własnych pytań do określonego zagadnienia np. zaplanować lekcję pod kątem treści najbardziej intersujących dla ucznia
- Zadawanie pytań pobudzających ciekawość np. ,,A wiecie, dlaczego…?”
- Ilustrowanie przykładami, do czego dana wiedza może być potrzebna, jakie może przynieść korzyści
- Przydzielanie zadań związanych z rozwiazywaniem problemów, poszukiwaniem ogólnych reguł w materiale, a nie jedynie zadań odtwórczych
- Jasne określenie, co jest celem pracy, a najlepiej zachęcenie dziecka do samodzielnego określenia własnego celu
- Modyfikację materiału w taki sposób, by był on bardziej „strawnym” dla dziecka
- Wykonywane w trakcie nauki czynności, które zmuszałyby ucznia do większej koncentracji i głębszego przyswajania treści
- Przekazywanie wiedzy w zgodzie z własnymi preferencjami tzn. stylem uczenia się, temperamentem
- Korzystanie z efektywnych technik uczenia się.
Źródła:
,,Powiem ci, jak się uczyć” J. Gołębiowska – Szychowska, Ł. Szychowski
Specjalistyczne Centrum Edukacji Edumach – Kurs „Rozwijanie zdolności poznawczych u uczniów i kreatywności”
Opracowała: mgr Agnieszka Śliwa, pedagog