Czy wiesz, że koncentrację uwagi można rozwijać podczas codziennej zabawy?
Nie potrzeba do tego specjalnych pomocy ani długich ćwiczeń przy biurku. Wystarczy kilka przedmiotów, odrobina kreatywności i wspólnie spędzony czas z dzieckiem. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym uczą się między innymi poprzez ruch, obserwację
i doświadczanie. Proste zabawy mogą wspierać rozwój uważności, pamięci i koncentracji uwagi.
Dlaczego warto ćwiczyć koncentrację przez zabawę?
Koncentrację można porównać do reflektora, który oświetla zadanie, na którym skupiamy uwagę. Warto jednak pamiętać, że uwaga dzieci rozwija się stopniowo i inaczej niż u osób dorosłych. We wczesnym dzieciństwie dużą rolę odgrywa uwaga mimowolna, czyli przyciągana przez bodźce z otoczenia, na przykład nagły dźwięk za oknem. Z wiekiem rozwija się również uwaga dowolna, która pozwala świadomie kierować uwagę na wybrane zadanie i utrzymywać ją mimo pojawiających się rozproszeń. U uczniów w wieku 6-8/9 lat można zauważyć zwiększającą się dowolność uwagi oraz wydłużenie czasu jej utrzymania.
Umiejętność koncentracji odgrywa ważną rolę w nauce, ponieważ pomaga przyswajać wiedzę i aktywnie uczestniczyć w zajęciach. Dlatego warto wspierać jej rozwój poprzez codzienne aktywności, dostosowane do wieku i możliwości dziecka.
Poniżej kilka propozycji aktywności, które rodzice mogą wykorzystać z dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, aby rozwijać koncentrację uwagi.
Zabawa 1. Co się zmieniło? – zabawa w detektywa
Potrzebne materiały: kilka drobnych przedmiotów, np. klocek, ołówek, łyżeczka czy figurka.
Jak się bawić?
- Ułóż na stole od 5 do 8 przedmiotów.
- Poproś dziecko, aby uważnie im się przyjrzało.
- Gdy dziecko zamknie oczy lub się odwróci, schowaj jeden przedmiot albo zmień położenie kilku elementów.
- Poproś dziecko, aby odgadło, co się zmieniło.
Na początek wystarczy jedna zmiana. Starszym dzieciom można zaproponować trudniejszą wersję z większą liczbą przedmiotów.
Zabawa 2. Znajdź różnice – trening uważnego patrzenia
Potrzebne materiały: do tej zabawy wystarczą dwa podobne obrazki różniące się kilkoma szczegółami lub dwa układy przedmiotów.
Jak się bawić?
- Przygotuj dwa układy kilku zabawek, np. rzędy kolorowych klocków, które różnią się jednym lub dwoma szczegółami.
- Poproś dziecko, aby porównało oba układy i wskazało różnice.
Możecie również skorzystać z gotowych obrazków typu „znajdź różnice”. Młodszym dzieciom wybieraj proste ilustracje, a starszym proponuj bardziej szczegółowe. Nie liczy się szybkość. Daj dziecku czas na spokojne przyjrzenie się obrazkom.
Zabawa 3. Odtwarzanie rytmów – posłuchaj i powtórz
To prosta zabawa, która nie wymaga żadnych dodatkowych materiałów.
Jak się bawić?
- Wystukaj lub wyklaszcz prosty rytm, np. dwa klaśnięcia i jedno tupnięcie.
- Poproś dziecko, aby powtórzyło go w tej samej kolejności.
- Stopniowo dodawaj kolejne dźwięki lub zmieniaj tempo.
- Następnie zamieńcie się rolami – dziecko wymyśla rytm, a rodzic go odtwarza.
Młodszym dzieciom wystarczą krótkie sekwencje. Starsze mogą próbować zapamiętywać dłuższe układy dźwięków.
Zabawa 4. Sekwencje ruchowe – zapamiętaj i wykonaj
To zabawa, która nie wymaga żadnych dodatkowych materiałów.
Dzieci często chętnie uczą się poprzez ruch. Wykonywanie kilku czynności w określonej kolejności może być świetną okazją do ćwiczenia koncentracji uwagi i pamięci.
Jak się bawić?
- Zacznij od dwóch prostych poleceń: klaśnij w dłonie i podskocz w miejscu. Poproś dziecko, aby wykonało oba ruchy w podanej kolejności.
- Następnie dodaj kolejne elementy, np. klaśnij, podskocz i obróć się.
- Stopniowo dodawaj kolejne polecenia.
Możecie również stworzyć „ruchowy łańcuszek”: jedna osoba wykonuje ruch, druga go powtarza i dodaje kolejny. Wspólnie budujcie coraz dłuższą sekwencję. Dostosuj liczbę ruchów do możliwości dziecka. Jeśli zapomni kolejności, powtórzcie zadanie wolniej.
Zabawa 5. Wytrop głoskę lub sylabę
To zabawa, która nie wymaga żadnych dodatkowych materiałów.
Zabawa rozwija koncentrację, uważne słuchanie oraz umiejętność rozpoznawania głosek i sylab w wypowiadanych słowach. Może być również dobrym ćwiczeniem przygotowującym do nauki czytania i pisania.
Jak się bawić?
- Umów się z dzieckiem na określoną głoskę lub sylabę, której będzie szukać w wypowiadanych przez Ciebie wyrazach.
- Ustalcie sygnał, który dziecko wykona, gdy usłyszy poszukiwany dźwięk, np. podniesie rękę, klaśnie w dłonie lub dotknie nosa.
- Wypowiadaj powoli różne wyrazy, np. mama, dom, mak, kot, mleko. Zadaniem dziecka jest zareagowanie za każdym razem, gdy usłyszy głoskę „m”.
- Gdy dziecko opanuje tę wersję zabawy, możecie zamienić głoskę na sylabę, np. „ma”. Wówczas dziecko reaguje na słowa, w których występuje ta sylaba, np. mama, makaron, hamak.
Młodszym dzieciom zacznij proponować krótkie, dobrze znane wyrazy i wyraźnie artykułuj poszukiwany dźwięk. Starszym możesz utrudnić zadanie, zwiększając tempo wypowiadania słów, wprowadzając więcej wyrazów niezawierających poszukiwanej głoski.
O czym warto pamiętać podczas zabaw?
- Dopasuj trudność do możliwości i wieku dziecka – zacznij od prostych zadań i stopniowo zwiększaj ich poziom.
- Zadbaj o spokojne otoczenie – ogranicz rozpraszające bodźce, które utrudniają dziecku skupienie.
- Pozwól na przerwy – zmęczenie i frustracja mogą utrudniać koncentrację na poszczególnych ćwiczeniach.
- Doceniaj wysiłek – zauważaj, że dziecko próbuje, uważnie słucha i podejmuje kolejne próby.
- Bawcie się razem – pokaż, że pomyłki są naturalne i nie trzeba wykonywać wszystkiego idealnie.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Rozpraszanie się, potrzeba ruchu czy zmienność zainteresowań, mogą być typowe dla wieku. Sam fakt, że dziecko nie potrafi długo skupiać uwagi nie oznacza, że ma zaburzenia koncentracji uwagi.
Przedstawione wyżej zabawy są propozycjami aktywności wspierających rozwój dziecka. Nie zastępują diagnozy ani indywidualnej pomocy specjalistycznej, jeśli trudności z koncentracją znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka.
Jeśli problemy z koncentracją pojawiają się w różnych sytuacjach, utrudniają naukę, wykonywanie codziennych czynności albo wpływają na relacje z innymi, warto porozmawiać z nauczycielem, psychologiem lub specjalistą z poradni psychologiczno-pedagogicznej. Konsultacja pomoże lepiej zrozumieć przyczyny tych problemów i dobrać odpowiednie formy wsparcia.
Źródła:
- com. 4 zabawy które poprawią koncentrację u dzieci na lekcji.: https://studiopsychologiczne.com/blog/4-zabawy-ktore-poprawia-koncentracje-u-dzieci-na-lekcji/
- Ubik-Nikiel, N. (2025). Występujące u dzieci trudności z koncentracją uwagi w teorii i praktyce edukacyjnej. Kultura – Przemiany – Edukacja: https://journals.ur.edu.pl/kpe/article/view/10513
- Wesół, U. (2021). Jak rozwijać i wspierać u dziecka koncentrację uwagi? Pedagogika Specjalna – portal dla nauczycieli.: https://pedagogika-specjalna.edu.pl/terapia-pedagogiczna/jak-rozwijac-i-wspierac-u-dziecka-koncentracje-uwagi/
Opracowała: mgr Jessika Podgórska, psycholog